 De Nyckelharpa
De nyckelharpa is een traditioneel Zweeds muziekinstrument dat vanaf de Middeleeuwen in verschillende vormen is gebouwd en bespeeld. De Nederlandse naam voor de nyckleharpa is: sleutelharp. Het Zweedse nyckel beteken sleutel en harpa betekent ruim vertaald snaarinstrument. Het wordt vooral gebruikt in de streek Uppland.
De nyckelharpa is een strijkinstrument dat verwant is aan de draailier Bij beide instrumenten drukt de speler toetsen (sleutels) in waardoor de toonhoogte van de snaar wordt bepaald. Door het indrukken van de toetsen worden tangenten opgetild tegen de snaar die zo wordt afgekort tot de gewenste toon. Vergelijk de werking van het klavechord.
In de 12e eeuw kwam de draailier via Oost Europa naar Zweden. Van uit de draailier en de lokale volksvedels ontstond geleidelijk aan de nyckelharpa. De snaren worden aangestreken met een korte, hooggebogen strijkstok. Bij een draailier gebeurt dit door een wiel met een zwengel.
Het instrument wordt zittend bespeeld met de harpa dwars op schoot of gedragen aan een draagband dwars voor het lichaam. De boogvoering is opwaarts en met de linker hand worden de toetsen bediend.
De moderne chromatische nyckelharpa heeft 16 snaren. 3 speelsnaren, een bourdonsnaar die ongekort aangestreken wordt en daarnaast 12 sympathische snaren die alleen meetrillen.
Het bereik van de harpa is drie octaven ( vanaf de lage G van de viool) en klinkt als een vede lmede door de sympathische snaren.
Vroegere uitvoeringen van de nyckelharpa waren diatonisch en hadden minder toetsen, minder speelsnaren, minder en soms geen sympathische snaren maar daarentegen vaak meer bourdonsnaren.
de harpa werd vroeger ook wel nyckelgiga of nickellira genoemd en in de volksmond was het sleutelviool.
De nyckelharpa was in de 19e eeuw bijna vergeten en in onbruik geraakt maar in de jaren ,60 en ,70 van de 20e eeuw beleefde het een echte come back. Er zijn nu zo,n 250 nickelharpspelers geregistreerd.
Aanvankelijk werd de nyckelharpa bespeeld om dansen te begeleiden. In de 19e eeuw kwam ze meer en meer voor in de burgerij, waarbij ze samenspeelde met fluiten, violen en het hakkebord. Vanaf de jaren 1960 kwamen 'spelmansforbunden' op: een ensemble met één of meer nyckelharpa's en andere volksinstrumenten die ten dans speelden op volksbals. Speciaal gecomponeerde muziek had de harpa tot dan toe nooit gekend.
Heden ten dage gebruiken moderne muzikanten en componisten de nyckelharpa graag om haar warme en unieke klank.
Moderne muzikanten die de nyckelharpa gebruiken, zijn: Bazar Blå en Väsen (eigen composities met bas en percussie), AnnBjorg Lien (samen met Hardangerviool), Johan Hedin, Hedningarna, Blekinge Spelmansforbund en in België Didier François, Bart De Cock (van Kadril), en de viking metal band Fejd.
In Zweden is de groep Nordic heel bekend.
|
 |
:
Kijk ook op: http://nyckelharpansforum.net/global/types.htm
|
