De
meeste nog bekende instrumenten die in de Nederlanden werden
gebouwd dateren uit de 17e
eeuw In de zuidelijke Nederlanden werden de violen en de
basviolen gebouwd volgens de archaïsche bouwmethode. Deze
instrumenten vinden we terug in schilderijen van de Nederlandse
meesters van het volkstafereel zoals van Ostade en Brouwer.
Helaas zijn de herbergscènes en boerenbruiloften zo grof
geschilderd dat er nauwelijks of niets te leren valt over
détails als krul, snaarhouder of toets.
In de Hollandse schilderkunst
is meer te ontdekken over de vioolbouw van de noordelijke
nederlandenBovendien zijn er enkele instrumenten uit die
tijd bewaard gebleven en te zien in de collectie van het
Haags Gemeente Museum. Zo zijn er violen van Johannes Bouwmeester
en Hendrik Jacobs en een violoncello van Jacobs te zien
en zelfs zijn er bouwtekeningen van deze instrumenten voorhanden.
Het is opmerkelijk dat één
deel van de Hollandse violen gelijkenis vertoont met de
zuid Nederlandse instrumenten en een ander deel sterk verwant
lijkt aan de Zuidduitse bouwtraditie. Zij vertonen elementen
die voortkomen uit de vroege speelmans traditie. Deze violen
hebben een vrij vlakke schroevenkast, een gegolfd uiteinde
van snaarhouder en toets en meestal een dubbele randinleg.
Ook opvallend is de diep uitgestoken krul.
Wat de bouwwijze aangaat blijft
van het vroegste bouwwijze alleen een rudiment over. De
hals en het bovenblok zijn nog uit een stuk gesneden en
de basbalk is uit het bovenblad uitgespaard en ziet er ui
als een soort van verdikking in het hout. De krans is niet
langer in een groef in het onderblad gelijmd. Bovendien
zijn er hoekblokken toegepast en is de krans verstevigd
met strookjes, de zg. randversterkingnen.
Viool van Johannes Bouwmeester,
Amsterdam 1683
Vioolbouwers
in de Nederlanden in de 17e eeuw
In de Nederlanden, zowel Holland
als de zuidelijke Nedrlanden hebben grote vioolbouwmeester
voort gebracht. Met name is de Gouden Eeuw de periode waain
de vioolbouwkunst naast andere kunsten tot grote bloei kwam.
Johannes Boumeester geb.1629 in Quakenbrück Duitsland en
overleden 28 januari in Amsterdam 1681. Hij was een van
de Hollandse bouwmeesters van zeer grote klasse, geïnspireerd
door Nicolo Amati.
Zijn eerste instrumenten zijn vrij kort en breed, de taille
wijd en sterk gebogen. De f-gaten zijn erg open en de krul
is nogal robuust. De randinleg was meestal van balein gemaaktwat
niet verwonderlijk wa omdat Holland in die tijd een uitgebreide
walvisvaart onderhield. In zijn ontwikkeling heeft Bouwmeester
de grote Italianen gevolgd er zijn onmiskenbare invloeden
van Guarneri. Zo sterk zelfs dat sommige van Boumeesters
instrumenten voor Italiaanse zijn verkocht. De toon van
zijn instrumenten is niet groot maar de klank buiten gewoon
mooi.
Hendrik Jacobs, geboren in
1629 en overleden in1699 te Amsterdam
Hendrik Jacobs is de meest
bekende vioolbouwer uit de 17e eeuw. Zijn violen
vertonen een grote overeenkomst met die van Amati en hij
voorzag zijn instrumenten vaak van een etiket met de naam
Amati om daarmee aan te geven dat hij werkte naar modellen
van Nicolas Amati, die hij in Holland in handen kreeg en
nauwkeurig bestudeerde. Jacobs was de eerste bouwer die
balein als inleg gebruikte. De violen van Hendrik Jacobs
stonden in grote aanzien en werden in bouw en klankkwaliteit
vergeleken met de grote Italiaanse vioolbouwers.
Zowel van Boumeester als van
Jacobs zijn instrumenten te bewonderen in het Haagse Gemeente
Museum
Pieter Rombouts geboren in
1667 in Amsterdam en overleden in 1740
Hij was de stiefzoon van Hendrik
Jacobs en werkte al op jonge leeftijd in het atelier van
zijn stiefvader. Zijn instrumenten zijn hoger gewelfd dan
die van Jacobs wat wijst op invloeden van Nicolas Amati
en Guarneri Veel instrumenten van Jacobs dragen de naam
van Rombouts deze door Pieter Rombouts zijn afgebouwd. Nooit
heeft hij de elegance en klank van zijn leermeester en stiefvader
kunnen evenaren. Wel waren vooral zijn celli in zijn tijd
en lang daarna erg intrek Een mooie cello van Rombouts is
te zien in het Haagse Gemeente Museum.
Andere
minder bekende vioolbouwers in de 17e eeuw:
Hendrik Aerninck geboren in
Quakenburg Westfalen en woonde en werkte geruime tijd in
Leiden.
Melchior Asseling geboren in
1622 in Leiden en werkte in Den Haag tot 1664
Jan Asselinck zoon van Melchior,
geboren in 1645 in Leiden
Pieter Franz Bos, geboren in
1578 in Dordrecht en overleed in Amsterdam in 1656
Hermanus Boumeester, zoon van
Jan Boumeester, geboren in1655 in Amsterdam, gestorven in
1678
Willem Claesenius, geboren
in 1616 in Goes en gestorven in Den Haag
Willem Cornelis van de Sijde,
geboren in1664 in Nieuwerkerk, gestorven na 1700 in Amsterdam
Michiel Vredeman, geboren in
1564 in Mechelen, gestorven in Utrecht in1629
vervolg
|
