ls een gevorderde violist toe is aan een betere uitrusting
voor de uitoefening van zijn vak of hobby zal hij allereerst
aan de vervanging van zijn viool denken.
Dit lijkt voor de hand liggend maar meestal draait
dit op een teleurstelling uit als je nog
geen kwaliteit strijkstok hebt om het beste uit
het nieuwe instrument te halen. De strijkstok is van het
grootste belang
voor de toonvorming. De klankkwaliteit, de klankhoedanigheid
en toonvolume worden bepaald door de strijkstok. De stok
produceert de
toon en het instrument is de “versterker”
van de gevormde toon. Al naar gelang de kwaliteit,
zal het instrument de toon beter of slechter versterken
en er een eigen klankkleur aan toe voegen.
Het vinden van een goede stok verdient
dan ook voorrang op het zoeken naar een goed instrument.
Sommige beweren dat een kwart tot eenderde van het te
besteden budget dient gebruikt te worden voor de aankoop
van een goede stok
Maar....
Wat is een goede stok???
Laat je door een vakman adviseren en probeer verschillende
stokken voor je iets koopt.
Een goede stok is die strijkstok waarmee je het gemakkelijkste
speelt en waarmee je jouw viool zo kunt laten klinken
als jij dat wilt, voor een prijs die jij kunt en wilt
betalen. Voor
een prijs van rond 200 euro kun je al een redelijk tot
goede stok kopen. Het zijn de duurste Brazil stokken en
de goedkoopste Pernambuco. Duurder is niet altijd beter
maar een hogere kwaliteit heeft natuurlijk ook zijn prijs.
Over de ontwikkeling van de strijkstok weet men eigenlijk
niet veel. Toen de ontwikkeling van het strijkinstrument
op zijn hoogte punt was en zijn perfectie had bereikt
begon men aandacht te krijgen voor de strijkstok en werd
er meer geëxperimenteerd om tegemoet te komen aan de eisen
van de vernieuwde strijktechnieken.
Over stokken uit de 18e
eeuw en vroeger weten we alleen iets door afbeeldingen
te bestuderen. De geschiedenis van de stokkenbouw begint
gewoonlijk bij Tourte en Dodd. Vroegere stokken werden
door het ontbreken van naamsvermelding toegeschreven aan
vioolbouwers of vioolbouw-ateliers.
Vanaf de 10e eeuw treffen we de strijkstok
aan in afbeeldingen zowel in de westerse als in de Arabische
cultuur. Zo treffen we een musicerende David aan in het
beeldhouwwerk aan kathedraal van Santiago de Compostella
en zien we primitieve strijkstokken in Spaanse
miniaturen uit de zelfde tijd. De strijkstok was meestal
gebonden aan de vorm en type van het instrument. In de
ontwikkeling zocht men naar een minder convexe buiging
en betere beharing. Ook zocht men naar verbetering van
de bevestiging van de beharing in de verschillende punten
en slofvormen en manieren om de haarspanning te kunnen
controleren.
Ook de veranderende muziek in de 18e eeuw met
veranderende speeltechnieken vereiste een technische aanpassing
van de strijkstok
Voor Tourte was er geen sprake van eenvormigheid of standaard
in vorm of lengte. In het begin van de 17e
eeuw hadden stokken een lengte van 33-38 cm terwijl in
de tweede helft er stokken zijn met een speellengte van
50 tot 70 cm. In de 19e eeuw ontstond er een
standaardisering van de strijkstok naar model van Tourte.
Nog verschilde de speellengte van de Franse met die van
de Italiaanse strijkstok. Ook Dodd en Tubbs bleven in
Engeland nog afwijkende stokken maken.
Bepalend de kwaliteit van de stok is de toepassing van verschillende
houtsoorten. Voor het spelen van
barokmuziek was de stok van Slangenhout de meest
geschikte. Vanaf
het midden van de 18e eeuw worden er
stokken gemaakt van Pernambuco en andere hardhout soorten
die beter voldeden aan de eisen van de romantische speeltrant.
Langzamerhand werd Pernambuco de algemeen gebruikte houtsoort voor de strijkstok. Hoewel
de maten van een moderne stok (tussen 56 en 65 gram) nagenoeg
gelijk zijn bestaan binnen een zeer kleine begrenzing
toch variaties. Zo vinden de meeste violisten een stok
van 58 gram aan de lichte kant terwijl een stok van 62
gram soms zwaar gevonden wordt. Belangrijk is ook de plaats
van het evenwichtspunt (ongeveer 25 cm van het eind )
en de verdeling van het gewicht over de lengte van de
stok. Hetzelfde geldt voor de dikte, de spits toelopende
vorm en de gelijkmatige spanning van de paardenharen.
Doorslaggevend voor het speelkarakter van een goede stok
zijn toch de elasticiteit en de verhouding in de veerkracht
en de spanning van de stang over de hele lengte. Er zijn
achtkantige en ronde stangen. Over het algemeen is er
geen kwaliteitsverschil tussen achtkantige en ronde stokken.
Het is een kwestie van persoonlijke voorkeur hoewel een
achtkantige stok vaak duurder is als zijn ronde variant
van het zelfde model.
In grote lijnen kunnen we de moderne strijkstokken indelen
in twee grondtypen. De ene gaat terug op de stok van Tourte
en de andere is een later ontwikkeling van het Tourte
type door waarschijnlijk Voirin in het atelier van Vuillaume
. De Tourte stok was naar huidige maatstaven erg licht,
55 gram en wordt door vakmensen vanwege uitstekend handwerk
en houtkeuze als onovertroffen geschouwd. Vuillaume ontdekte
dat het verloop van de dikte over de lengte van de conische stok
asymmetrisch was
waardoor de stok zeer veerkrachtig is en de spanning behouden
blijft. Dit verloop is
met behulp van een meetkundige formule bij benadering
te berekenen is.
De Tourte stok is later vaak gekopieerd alleen wat dikker
gemaakt om iets meer gewicht te krijgen. De belangrijkste
stokkenmakers die Tourte navolgden zijn ongetwijfeld Voirin,
Pecatte, een leerling van Vuillaume, Lupot, Eury en Henry.
Franse stokkenbouwers hebben een belangrijke rol gespeeld in
de ontwikkeling en hebben stokken van grote kwaliteit
gemaakt.
De Italiaanse strijkstokkenbouw kwam vooral uit de vioolbouw-ateliers
en maakte een eigen ontwikkeling door tot dat die geheel
werd overheerst door de Fransen. Dit geldt eigenlijk ook
voor de Duitse stokkenbouw die een sterk commercieel karakter
heeft. Een paar stokkenmakers zijn boven het niveau van
commercie uitgestegen zoals Bausch, Pretschner en Nűrnberger.
Het Engelse aandeel in de strijkstokkenbouw beperkt zich
bijna uitsluitend tot W.E. Hill & Sons met uitzondering
van goede vaklieden als Dodd en Tubbs
Het kiezen van een strijkstok is een moeilijke zaak voor
een violist en tegelijkertijd een hele belangrijke. De
strijkstok is de persoonlijke verbinding tussen strijker
en instrument. Een violist wisselt wel eens van instrument
maar veel minder van stok.
Lijst van
stokkenmakers
Frans
| Adam
Barin
Bernadel
Caressa
Chanot
Darche
Eury
Fetique
Fonchans
Gand
Hel
Henry |
Husson
Lafleur
Lamy
Lupot
Maire
Maline
Mancotel
Masson
Millant
Mougenot
Morizot
Pajot
|
Paquotte
Pecatte
Persoit
Poirson
Sartory
Simon
Thiboville
Thomasin
Tourte
Vigneron
Voirin
Vidoudez
Vuillaume |
Engels
| Dodd
Hart |
Hart
Hill
Lewis |
Panormo
Lohberg
Tubbs |
Duits
| August
Bausch
Dűrrschmidt
Kittel
Knopf |
Nűrnberger
Pfretzschner
Reichel
Robert
Walter |
Sűss
Weichold
WeidhaasWunderlich
|
Onderhoud
is behoud!
Wat moet je doen om je strijkstok in goede conditie te
houden?
Het haarlint van de strijkstok moet van tijd tot tijd
ingeharst worden anders verliest deze de grip op de snaren.
Als je steeds vaker moet harsen betekent dat de haren
glad worden en schoon gemaakt moeten worden. Schoonmaken
kun je zelf met een doekje met alcohol van 70% maar raadpleeg
liever een vakman. Deze kan dan ook zien of het haarlint
eventueel vervangen moet worden. Als het haarlint bij
de slof of de kop grauw is geworden kun je dat schoonmaken
met een beetje lauw water maar let erop dat de slof en
de kop zelf niet nat worden. Het haarlint zit in de kop
en de slof met wigjes bevestigd. Deze mogen absoluut niet
nat worden.
"Vioolbomen"
bedreigd
"Voor
strijkstokken van hoge kwaliteit is een speciaal soort
hout nodig - maar zulk soort hout is zeldzaam aan het
worden", aldus het Duitse wetenschappelijke tijdschrift
Natuur &Kosmos.
Het hout komt van de Caesalpinia echinata, en wordt ook
wel pernambuco of brasilhout genoemd.
De
natuurlijke habitat van de boom is het regenwoud
aan de Braziliaanse kust. Maar dit bos wordt snel kleiner
omdat er steeds meer bos wordt gekapt voor de landbouw.
De bomen hebben hebben nog maar 4% van hun oorspronkelijke
habitat over en staan nu op de lijst van bedreigde soorten.
Daar komt nog bij dat alleen bomen van 20 jaar of ouder
het oranje kleurige tot donkerrode kernhout leveren dat
geschikt is voor strijkstokken. Omdat "synthetisch"
materiaal nog steeds niet dezelfde verfijnde
kwaliteit heeft bestaat er volgens meester-stokkenmaker
Thomas Gerbeth geen gelijkwaardige vervanging, aldus het
artikel.Zowel strijkstokkenmaker als muzikanten zetten
zich nu in voor het behoud van hun "VIOOLBOOM"
