|  Vioolbouw
Jenzat
(Frankrijk),
Twee eeuwen het centrum van draailierbouw
Jenzat is een klein dorpje in de
Auvergne (Allier) in Frankrijk ten noorden van Clermont
-Ferrand aan de N 9 in de buurt van Vichy. Een lieflijk
dorp in een glooiend landschap waar de tijd lijkt stil te
staan. Het 12e eeuwse romaanse kerkje is al die
eeuwen onveranderd en bezit prachtig muur- en plafondschilderingen.
Opvallend is al bij aankomst in
het dorp het bord met opschrift " La Maison de luthier".
Het blijkt een museum te zijn in het woonhuis en werkplaats
van de laatste generatie viool- en draailierbouwers
van Jenzat. Op de straatnaamborden in deze buurt staan de
namen van de bouwers die twee eeuwen lang, tussen 1700 en
1900, in Jenzat gewoond en gewerkt hebben.
Het museum is ingericht in het woonhuis en werkplaats van
J.A. Pajot (1845-1920). Pajot is de laatste van een bouwersfamilie
die generaties lang in Jenzat draailieren heeft gebouwd.
In totaal hebben zich zo`n 25 families zich bezig gehouden
met het bouwen van lieren. Naast de draailier werden er
ook accordeons en doedelzakken (musette) gebouwd ten behoeve
van de volksmuziek en volksdans. Er zijn lieren in de vorm
van een luit met een bolle klankkast en in de vorm van een
gitaar met een platte bodem.
De draailier was in de middeleeuwen zeer verbreid en heette
toen organistrum. Sedert de 16e eeuw werd
het instrument als symphonia of chifonie gebruikt
door bedelmuzikanten en werd later verdrongen door het draaiorgel.
In Frankrijk was de draailier nog lang een volksinstrument.
Het handschrift van de bouwers was te herkennen aan de gebeeldhouwde
kopjes boven aan de schroevenkast.
De kopjes van de draailieren
Draailier
In de volksdansmuziek in Zuid-Frankrijk
zijn een draailier en een doedelzak onmisbaar. De draailier,
in Frankrijk bekend als de vielle, was een populair
instrument in de middeleeuwen. Het instrument heeft een
aantal toetsen met mechanische kleppen die de verschillende
tonen vormen door de melodiesnaar korter te maken. De speler
draait tevens een wiel rond dat de twee of vier bourdonsnaren
raakt, zodat de melodie te horen is met een aangehouden
gezoem. Bovendien lopen er aan beide zijden van het wiel
en toets een aantal resonanssnaren.
Collectie La Maison du Luthier
Jenzat
Het Haagse Gemeentemuseum is
in het bezit van een Franse draailier uit de 18e
eeuw die waarschijnlijk in Jenzat is gebouwd. Er zijn voor
belangstellenden bouwtekeningen beschikbaar.
|